Açık rıza, ilgili kişinin belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıkladığı onayıdır. KVKK'da açık rıza, kişisel veri işlemenin hukuki sebeplerinden yalnızca biridir; her işleme için rıza gerekmez, ama gerektiğinde geçerli olması için üç şartı taşımalıdır.

Bu rehberde açık rızanın tanımını, geçerlilik şartlarını ve sık yapılan hataları açıklıyoruz.

Açık Rıza Nedir?

6698 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre açık rıza; "belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan" onaydır. Bu tanım üç zorunlu unsuru içerir: belirli bir konuya ilişkin olma, bilgilendirmeye dayanma ve özgür irade.

Geçerli Açık Rızanın Şartları Nelerdir?

  • Belirli konuya ilişkin: Rıza, hangi veri hangi amaçla işlenecekse ona özgü olmalı; "her türlü işleme" gibi genel/battaniye rıza geçersizdir.
  • Bilgilendirmeye dayalı: Kişi neye rıza gösterdiğini önceden bilmeli (aydınlatmayla birlikte).
  • Özgür irade: Rıza baskı veya bir hizmetin ön şartı hâline getirilmeden alınmalı. Rıza vermemenin bir dezavantaj doğurmaması gerekir.
Geri alınabilir: Açık rıza her zaman geri alınabilir. Kişi rızasını geri çektiğinde, yalnızca rızaya dayanan işleme durdurulmalıdır (başka bir hukuki sebep varsa işleme o sebeple sürebilir).

Ne Zaman Açık Rıza Gerekir, Ne Zaman Gerekmez?

Kişisel veriler, Kanun'un 5. maddesindeki şartlardan biri varsa açık rıza olmadan işlenebilir: kanunlarda açıkça öngörülme, sözleşmenin ifası için gereklilik, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü, alenileştirme, bir hakkın tesisi/kullanılması/korunması ve meşru menfaat. Bu şartların hiçbiri yoksa, işleme için açık rıza gerekir. Özel nitelikli verilerde ise şartlar 6. maddede daha dar düzenlenmiştir.

Sık yapılan hata: Bir sözleşmenin ifası için zaten işlenmesi gereken veri için ayrıca açık rıza almak yanlıştır. Uygun hukuki sebep varken rıza istemek, rızayı sözleşmenin ön şartına dönüştürür ve "özgür irade" unsurunu zedeler.

Açık Rıza ile Aydınlatma Farkı Nedir?

Aydınlatma bir bilgilendirmedir ve her işlemede zorunludur; açık rıza ise bir işleme şartıdır ve yalnızca başka hukuki sebep yoksa gerekir. İkisi ayrı metinlerde tutulmalı, rıza kutusu aydınlatmayı okumuş sayılmakla birleştirilmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Onay kutusu önceden işaretli gelebilir mi?

Hayır. Önceden işaretli (opt-out) kutular özgür iradeyi yansıtmaz; rıza aktif ve bilinçli bir işaretlemeyle alınmalıdır.

Rıza sözlü olabilir mi?

Kanun yazılı şart aramaz ancak ispat yükü veri sorumlusundadır; bu yüzden rızanın kaydedilebilir/ispatlanabilir biçimde alınması önerilir.

Çalışandan açık rıza almak geçerli midir?

İş ilişkisindeki güç dengesizliği nedeniyle çalışan rızası çoğu zaman "özgür" sayılmaz; mümkün olduğunca başka hukuki sebeplere dayanılmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kaynak: 6698 sayılı Kanun md. 3, 5, 6; Kişisel Verileri Koruma Kurumu (kvkk.gov.tr).